Revel, koninklijke bastide in de Lauragais, en haar zaterdagmarkt

Revel, in 1342 gesticht door Filips VI van Valois, bewaart zijn dambordplan, zijn grote eikenhouten markthal en een van de levendigste zaterdagmarkten van Zuidwest-Frankrijk. Onze gids vanuit Le Falga.

Revel is een koninklijke bastide, in 1342 gesticht door koning Filips VI van Valois aan de voet van de Montagne Noire, op ongeveer een uur van Toulouse in het zuidwesten van Frankrijk. Het stadje maakt nog altijd alle beloften van zijn stichtingsoorkonde waar: een dambordplan dat uitkomt op een centraal plein, een enorme markthal op eikenhouten palen, een belfort dat over alles waakt en, elke zaterdagochtend, een boerenmarkt waarvan de traditie teruggaat tot de stichting van de stad zelf. Het is het stadje waar wij boodschappen doen, producenten ontmoeten en een kop koffie drinken onder de arcaden, op zo'n twintig minuten rijden van het Château du Falga. Dit is wat u moet weten voor uw bezoek, en zo brengen wij er het liefst een zaterdag door.

Waarom is Revel een koninklijke bastide?

In de veertiende eeuw verschenen overal in Zuid-Frankrijk nieuwe steden: de bastides. Koningen, graven en abten stichtten deze geplande nederzettingen om het platteland te bevolken, de handel te bevorderen en hun gezag te versterken. Revel behoort tot de laatste. De stichting werd op 8 juni 1342 gemarkeerd met de ceremonie van het planten van de „pal", de paal die de koninklijke inbezitneming symboliseert, onder de regering van Filips VI van Valois. Het centrale plein van de stad draagt vandaag zijn naam.

De oorkonde, opgesteld door de seneschalk van Toulouse en de Albigeois, telt 89 artikelen. Ze verleende de inwoners privileges die gezinnen moesten aantrekken: bouwkavels, handelsvrijheden, een stedelijk bestuur. De stad werd bestuurd door consuls – eerst zes, later vier – terwijl een bayle de koning vertegenwoordigde in rechtszaken. De nieuwe stad verrees aan de Via Tolosane, een oude weg, een echte troef voor de handel.

Vanaf 1355, tegen de achtergrond van de Honderdjarige Oorlog, beschermde een muur de bastide, die toen zo'n 3.000 inwoners telde. Er waren vier poorten, genoemd naar de steden waarop ze uitkeken: Carcassonne, Toulouse, Castres en Sorèze. De wallen zijn verdwenen; op hun plaats tekenen de boulevards van de „tour de ville" nog altijd de omtrek van de middeleeuwse stad – en precies daar loopt de markt op zaterdag over.

Hoe lees je het dambordplan van de bastide?

Revel is een les in middeleeuwse stedenbouw die je het best te voet leest. De straten kruisen elkaar haaks, de bouwblokken werden in gelijke kavels verdeeld en de straten even breed aangelegd: een stad in één gebaar ontworpen, in een geest van gelijkheid tussen de bewoners. Alles komt uit op het centrale plein, het hart van handel en bestuur.

Rond het plein lopen de galerijen, hier „couverts" of „garlandes" genoemd. De oorkonde voorzag er al in: eigenaren mochten er kramen en banken plaatsen, mits ze de doorgang vrijlieten. Verschillende huizen brandden door de eeuwen heen af, en de oorspronkelijk houten pijlers werden herbouwd in baksteen, natuursteen of metselwerk – vandaar de charmante onregelmatigheid van deze arcaden. In 1999 vond een grote renovatie plaats, en in 2019 werd het plein zelf heringericht.

De welvaart van Revel was geen toeval. Ongeveer tussen 1450 en 1550 maakte de teelt van wede (pastel), de plant waaruit een in heel Europa gewild blauw werd gewonnen, de hele Lauragais rijk, en de stad werd er een belangrijk handelscentrum voor. De godsdienstoorlogen maakten er vervolgens een protestantse vesting van, waarvan de versterkingen in 1629 na de Vrede van Alès werden ontmanteld. Om dit landschap van heuvels en vroegere rijkdom beter te begrijpen, leest u ook ons artikel over de Lauragais, land van overvloed en wede.

Wat valt er te zien onder de markthal en in het belfort?

De markthal van Revel is een van de grootste van Frankrijk: een vierkant van ongeveer 39 meter per zijde, waarvan de kap rust op 79 eikenhouten palen. Ze stamt uit de veertiende eeuw en werd door de consuls gepland zodra de straten waren uitgezet. Wie eronder staat, beseft hoe groot het woud van hout is dat haar draagt, en begrijpt waarom ze zeven eeuwen later nog altijd de natuurlijke ontmoetingsplaats van de hele stad is.

In het midden verrijst het belfort, in zijn neoclassicistische vorm van 1834, een ontwerp van architect Urbain Vitry. Het huisvestte achtereenvolgens het huis van de consuls, een wachtlokaal, een uitkijktoren en een gevangenis – de stad bezat in de middeleeuwen rechtsmacht – waarvan op de verdieping nog een celdeur bewaard is. Het toeristenbureau is hier gevestigd. De hal en het belfort zijn sinds 2006 beschermd als Monument historique.

De tijd had zijn sporen nagelaten: gescheurde pijlers, verweerde steen, een beschadigde kroonlijst en klokkentorentje, een vermoeid dak. De gemeente startte eind 2024 een grootschalige restauratie, met een oproep tot mecenaat. Tijdens de werken bleef de zaterdagmarkt onder de hal doorgaan. Op bepaalde data, vooral in de zomer en tijdens de Europese Open Monumentendagen, worden rondleidingen in het belfort georganiseerd: informeer bij het toeristenbureau of op de website van de gemeente Revel.

Waarom is de zaterdagmarkt zo beroemd?

Al meer dan zes eeuwen komen de boeren uit de omgeving elke zaterdagochtend naar Revel om hun producten te verkopen: er bestond al een markt toen de bastide werd gesticht. Vandaag telt hij meer dan 200 kramen, verspreid onder de hal, over de boulevards van de tour de ville en tot aan de place de la Mission. Groente- en fruittelers, pluimveehouders, kaasmakers, tuinders en verkopers van bloemen, kleding of gereedschap staan er zij aan zij in een vrolijke drukte.

Zijn reputatie reikt ver buiten de Lauragais. Hij wordt geregeld genoemd als een van de mooiste markten van Frankrijk, en in 2024 won hij de regionale stemming van de wedstrijd „Votre plus beau marché" van het middagjournaal van TF1, als vertegenwoordiger van de voormalige regio Midi-Pyrénées, vóór zestien andere markten. Als een van de tien nationale finalisten eindigde hij op de achtste plaats. Maar de inwoners zelf vertellen er het mooist over: men komt van ver, en veel families uit de streek kunnen zich hun week niet voorstellen zonder dit ritueel.

Wat wij graag mee terugnemen naar het château:

• seizoensgroenten en -fruit van de boerderijen van de Lauragais en de Montagne Noire;
• gevogelte, eend en charcuterie voor een familiemaaltijd, of de ingrediënten voor een cassoulet (ons artikel over cassoulet en de keuken van de Lauragais vertelt u alles);
• geiten- en schapenkaas van naburige producenten;
• bloemen voor de lange tafel in de eetzaal;
• een fles wijn uit het Zuidwesten of uit de Malepère voor het aperitief bij het zwembad.

Revel, hoofdstad van het kunstmeubel: waar ontdek je het marqueteriewerk?

Aan het einde van de negentiende eeuw kreeg Revel een nieuwe identiteit: die van „cité du meuble d'art", de stad van het kunstmeubel. De komst van meubelmaker Alexandre Monoury in 1888 markeerde een keerpunt, en de stad werd een centrum van ebenisten, stoffeerders en marqueteurs, wier vakmanschap van generatie op generatie werd doorgegeven. Revel is vandaag nog altijd een opleidingsstad voor de houtberoepen.

Het MUB, museum van hout en marqueterie, vlak bij de markthal, vertelt dit verhaal „van boom tot kunstmeubel". Het is gevestigd in een zeventiende-eeuws pand, de zogeheten Maison du Sénéchal, en toont handelingen, gereedschap en marqueteriestukken, met daarnaast tijdelijke tentoonstellingen van hedendaagse kunst, kinderworkshops in de schoolvakanties en, van eind november tot eind december, een kerstmarkt van ontwerpers. Wie het ambacht levend wil zien: de vereniging Ébénistes & Créateurs exposeert op zo'n 400 m² het werk van een twintigtal ateliers en kan bezoekers doorverwijzen naar vakmensen die meubels op maat maken.

Wat verbindt Revel, Saint-Ferréol en het Canal du Midi?

Revel is nauw verbonden met Pierre-Paul Riquet, de schepper van het Canal du Midi. Als bankier leende hij de stad geld, en een zogeheten „huis van Riquet" maakt deel uit van de ontdekkingsroute door het centrum. Bovenal liet hij vlak bij Revel, aan de voet van de Montagne Noire, vanaf 1667 het Bassin de Saint-Ferréol aanleggen, het stuwmeer dat het kanaal van water moest voorzien. Dit meer van 67 hectare, afgesloten door een dam die lange tijd als de grootste van Europa gold, is beschermd als Monument historique.

Vanuit het meer voert de Rigole de la Plaine het water door het landschap van de Lauragais naar de Seuil de Naurouze, de waterscheiding van het kanaal. Ze stroomt langs de Moulin du Roy in Revel zelf, en een groene route volgt haar over zo'n veertig kilometer in twee delen: het traject tussen het Lac de Lenclas en Saint-Ferréol is geasfalteerd en ideaal om te fietsen. Aan de voet van de dam vertelt Le Réservoir, het ontdekkingscentrum van het Canal du Midi, de geschiedenis van het bouwwerk en zijn ontwerper. We wijden er een volledig artikel aan: het Lac de Saint-Ferréol, en nog een over de rigole van de Montagne Noire.

Waar kun je in Revel slenteren na de markt?

Is de mand eenmaal gevuld, dan leent de stad zich voor een wandeling zonder vast doel. Het toeristenbureau biedt een ontdekkingsroute met 28 haltes; dit zijn onze favorieten:

• de place Philippe VI de Valois en haar galerijen, voor koffie onder de arcaden;
• de kerk Notre-Dame-des-Grâces, in 1567 geplunderd en in 1736 herbouwd, met een klokkentoren uit het midden van de negentiende eeuw en een opmerkelijk orgel;
• de Fontaine des Trois Grâces, en daarna de protestantse tempel, herinnering aan het hugenootse verleden van de stad;
• de Maison du Sénéchal, onderkomen van het houtmuseum;
• de voormalige distilleerderijen: de familie Get maakte hier tot 1988 haar beroemde muntlikeur, en Revel telde ooit tot vijf distilleerderijen;
• de boulevards van de tour de ville, in de schaduw van platanen, op het tracé van de oude wallen.

Hoe maak je van een zaterdag in Revel vanuit Le Falga een succes?

Vertrek vroeg. Het is een ochtendmarkt, de beste producten zijn snel weg en ook parkeerplaatsen worden naarmate de uren verstrijken schaars. Neem een grote mand en wat kleingeld mee, en laat u eerder leiden door de kramen dan door een strak boodschappenlijstje.

Rond het middaguur, als de marktkramers hun zeilen oprollen, luncht u op een van de terrassen van de bastide, of keert u terug naar het château om te koken met wat u hebt meegebracht: de keuken en het terras op het zuiden zijn ervoor gemaakt. 's Middags gaat u verder naar het Lac de Saint-Ferréol voor een wandeling langs het water, of naar Sorèze en zijn abdijschool, een paar kilometer verderop, waar de gebroeders Caffarelli studeerden. Voor een volledig verblijf bundelt onze gids wat te doen rond Le Falga in een weekend onze favoriete routes.

Veelgestelde vragen

Wanneer is de markt van Revel?
De grote markt vindt elke zaterdagochtend plaats onder de hal, op de boulevards en op de place de la Mission. Voor de praktische details van de dag is het toeristenbureau de beste bron.

Wanneer werd Revel gesticht?
De bastide werd in 1342 gesticht onder Filips VI van Valois, met een oorkonde van 89 artikelen, waarmee ze een van de laatste bastides van Zuid-Frankrijk is.

Is de markthal van Revel beschermd erfgoed?
Ja. De hal met haar centrale belfort uit 1834 is sinds 2006 beschermd als Monument historique. Ze rust op 79 eikenhouten palen en behoort tot de grootste van Frankrijk.

Wat kun je in Revel doen als er geen markt is?
Het museum van hout en marqueterie bezoeken, de ontdekkingsroute door de bastide volgen en daarna naar het nabijgelegen Lac de Saint-Ferréol en het ontdekkingscentrum van het Canal du Midi gaan.

Logeren in het Château du Falga, vlak bij Revel

Ons huis, sinds 1681 in handen van dezelfde familie, ligt in het hart van de Lauragais, op zo'n twintig minuten van de markthal van Revel. In de zomer ontvangt het château tot 21 gasten rond zwembad en park; het hele jaar door biedt de Petite Maison plaats aan vier personen voor een intiemer verblijf. Wilt u uw marktzaterdag of een ander plan voorbereiden, schrijf ons dan gerust.

Bronnen: Wikipedia (Revel, Haute-Garonne); gemeente Revel (mecenaatsbrochure voor de restauratie van hal en belfort); intergemeentelijk toeristenbureau Aux sources du Canal du Midi (ontdekkingsroute Revel); Tourisme Occitanie (MUB, Ébénistes & Créateurs, Le Réservoir, Rigole de la Plaine); Toulouse Secret en Ozap (wedstrijd „Votre plus beau marché" 2024).