Montgey: kasteel en heuveldorp in de Lauragais, buur van Le Falga

Op zijn heuvel in de Tarn bewaart Montgey een kasteel verbonden met een episode uit de Albigenzische kruistocht van 1211, een gotische kerk en een panorama van de Montagne Noire tot de Pyreneeën.

Montgey is zo'n dorp dat je ziet lang voordat je er bent: een silhouet van vierkante torens op een heuvel boven de vlakte die van Toulouse naar Revel loopt, in de Lauragais in Zuidwest-Frankrijk. De gemeente ligt in het departement Tarn, net over de grens met de Haute-Garonne, op minder dan tien kilometer hemelsbreed ten noordoosten van Le Falga. Ze hoort zelfs bij hetzelfde gemeentelijk samenwerkingsverband als wij, Aux sources du Canal du Midi, dat over de departementsgrens heen reikt. Er zijn drie redenen om hierheen te komen: een particulier kasteel vol geschiedenis, verbonden met een van de eerste veldslagen van de kruistocht tegen de Albigenzen; een beschermde gotische kerk; en een van de weidste panorama's van de Lauragais.

Waar ligt Montgey ten opzichte van Le Falga?

Vanaf het Château du Falga ligt Montgey in het noordoosten, op de hellingen die de streek rond Puylaurens en het dal van de Agout aankondigen. Het dorp is bescheiden: nu minder dan driehonderd inwoners, tegenover meer dan zevenhonderd halverwege de negentiende eeuw. Het volledig agrarische grondgebied wordt ontwaterd door de Sor, de rivier die uit de Montagne Noire komt, en door de beek van Thiers. Op de akkers groeien graan en oliehoudende gewassen, zoals overal in deze Lauragais van glooiende heuvels.

Het reliëf verklaart alles. Het centrum van de gemeente ligt rond 217 meter, maar het kasteel zelf staat op een rotsachtig voorgebergte van ongeveer 320 meter, en de gekanteelde uitkijktoren, die als geodetisch meetpunt dient, reikt tot zo'n 350 meter. Van daarboven begrijp je waarom de plek zo vroeg bewoond werd: ze beheerst de hele vlakte.

Waar komt de naam Montgey vandaan?

De meest genoemde etymologie leidt Montgey af van Mons Jovis, de "berg van Jupiter". Die wordt geloofwaardig geacht gezien de vele Gallo-Romeinse vondsten in de gemeente. In de muren van het kasteel werd een ingemetseld Romeins stenen hoofd gevonden, en de officiële monumentenbeschrijving vermeldt een vroeger oppidum. Plaatselijke historici noemen ook scherven van amforen op de akkers, een Romeins kamp op de naburige heuvel en een villa in de vlakte, op de plek waar een kapel aan de oorspronkelijke kerk herinnert.

Het middeleeuwse Montgey ontstond dus op een plek die al oud was. Aan het begin van de dertiende eeuw bevestigt een oorkonde uit 1209 het bestaan van het kasteel, leen van een machtige familie uit de Lauragais, de Roqueforts.

Wat gebeurde er in 1211 in Montgey, tijdens de Albigenzische kruistocht?

Dit is de episode die de naam Montgey in de geschiedenisboeken bracht. In het voorjaar van 1211 belegerde Simon de Montfort Lavaur, zo'n twintig kilometer noordelijker. Een versterking van kruisvaarders, vooral Duitsers en Friezen onder leiding van de ridder Nicolas de Bazoches, vertrok uit Carcassonne om zich bij hem te voegen. Gewaarschuwd legde de graaf van Foix, Raymond-Roger, met zijn zoon Roger-Bernard en Giraud de Pépieux, een hinderlaag in de bossen bij Montgey. Verrast werden de kruisvaarders bijna volledig vernietigd.

De kronieken uit die tijd vertellen het verhaal elk op hun eigen manier:

• het Lied van de Albigenzische kruistocht van Willem van Tudela spreekt van vijfduizend man, een aantal dat historici overdreven vinden, en beschrijft een lang en verbeten gevecht;
• de Historia Albigensis van Peter van Vaux-de-Cernay beschrijft kruisvaarders die zonder wapenrusting werden verrast en afgeslacht;
• de kroniek van Willem van Puylaurens, die hier vlakbij geboren werd, maakt eveneens melding van een bloedbad;
• Alberik van Trois-Fontaines noemt het geloofwaardiger aantal van 1.500 man.

Deze slag wordt vaak gezien als het eerste echte veldgevecht van de kruistocht. Volgens de geschiedenis van het kasteel zou de heer van Montgey, Jourdain de Roquefort, samen met zijn dorpelingen aan de zijde van de graaf van Foix hebben gevochten. Zijn familie was nauw verbonden met het verzet in het zuiden: een oom die bisschop van Carcassonne was, een vader onder de aanvoerders tegen Montfort, katharen-"volmaakten" in de familie, een echtgenote, Marquesa, die als ketter werd veroordeeld, en een zwager, Raymond de Péreille, de laatste heer van Montségur.

De overwinning had echter maar beperkte gevolgen. Lavaur viel op 3 mei 1211, en de nederlaag bij Montgey woog ongetwijfeld mee in het harde lot dat de stad trof. Montfort nam daarna wraak op Montgey, waarvan het dorp werd verwoest. De officiële monumentenbeschrijving vermeldt, naar een anonieme auteur uit de veertiende eeuw, dat Simon de Montfort in het kasteel verbleef voordat hij het liet ontmantelen. Na zijn dood in 1218 nam Jourdain de Roquefort, die bij de graaf in Toulouse zijn toevlucht had gezocht, de plek weer in bezit, en zijn nazaten hielden haar tot in de veertiende eeuw. Een gedichte bres in de oude westelijke wal zou volgens de legende de plek zijn waar de kruisvaarders binnendrongen.

Wie deze episode in het grotere verhaal wil plaatsen, vindt in ons artikel over de katharenburchten vanuit de Lauragais het logische vervolg.

Hoe heeft het kasteel van Montgey de eeuwen doorstaan?

Het huidige kasteel draagt de sporen van elk tijdperk. De westelijke muren en een deel van de noordelijke gaan terug tot de twaalfde eeuw en zijn vaak meer dan drie meter dik. In de vijftiende en zestiende eeuw kreeg het gebouw zijn definitieve vorm: een vierhoek rond een binnenplaats, geflankeerd door vier torens, met een bolle zuidgevel. Een galerij in Italiaanse stijl met acht arcaden verbindt het hoofdgebouw met de zogeheten Riddertoren (tour du Chevalier).

De zeventiende eeuw bracht terrassen, een grote poort, een grote trap en een renaissanceschouw waarin men de invloed van de School van Fontainebleau herkent. De bijgebouwen verrezen rond 1723 boven een gewelfde kelder, buiten de oude noordelijke wal; de kleine gekanteelde donjon die boven de daken uitsteekt, dateert uit de tweede helft van de negentiende eeuw. Lager ligt een tweede, vervallen ringmuur die nog zijn met water gevulde gracht heeft.

Vanaf 1464 wisselden de eigenaars elkaar af via verkopen, huwelijken en erfenissen. Twee figuren springen eruit:

• Charles de Franc, heer van Cahuzac, in 1639 eigenaar van het kasteel en lijfwacht van kardinaal Richelieu, die als Cahusac opduikt in De drie musketiers van Alexandre Dumas, gewond door d'Artagnan;
• zijn zoon Alexandre de Franc, die de titel van markies van Montgey aannam en rijk zou zijn geworden door de handel in pastel (wede), de grote rijkdom van de Lauragais waarover we vertellen in de Lauragais, land van Cocagne.

Een aardige legende uit de Honderdjarige Oorlog vertelt hoe een kleine bezetting Engelse aanvallers verjoeg door de bijenkorven van het kasteel boven hen uit te schudden. Het dorp zou zo de bijnaam "Montgey la Mouche" ("Montgey de Vlieg") hebben gekregen, omdat bijen toen "honingvliegen" werden genoemd.

Het kasteel is vandaag particulier bezit. De gevels en daken zijn sinds 1975 beschermd monument. Soms gaat het open tijdens de Europese Open Monumentendagen: informeer elk jaar voordat u op pad gaat. De rest van de tijd bewondert u het vanuit het dorp en vanaf de omliggende wegen, en dat is al heel wat.

Wat is er te zien in het dorp Montgey?

De kerk Saint-Barthélemy alleen al is de moeite van een stop waard. Sinds 1979 beschermd monument en eigendom van de gemeente, heeft ze een gotische plattegrond; schip en klokkentoren zouden uit de zestiende eeuw kunnen stammen. Het enkele schip eindigt in een zevenzijdig koor; aan de noordkant openen zich twee kapellen; je komt binnen aan de zuidkant, onder een later toegevoegd portaal, door een rondboogdeur met daarboven twee medaillons. Aan de westkant gaat de klokkentoren van een vierkante basis over in twee achthoekige verdiepingen.

Rondom heeft het dorp een versterkte toegangspoort bewaard: de verdedigingswerken van het kasteel sloten vroeger aan op die van het dorp. Op het grondgebied van de gemeente kunt u ook de kapel Notre-Dame-de-l'Assomption in Auvezines ontdekken, zetel van een vroegere parochie die in 1846 werd hersteld, en in het gehucht Le Burq een neoclassicistisch kasteel uit het eind van de achttiende of het begin van de negentiende eeuw, eveneens particulier.

Welk panorama biedt Montgey?

Dat is de grote beloning van het bezoek. Vanaf het voorgebergte wordt het uitzicht alleen in het oosten begrensd door de Montagne Noire en in het zuiden door de Pyreneeën, die je bij helder weer kunt volgen van de Canigou tot de Pic du Midi de Bigorre. Je overziet de hele vlakte van Revel, de heuvels van de Lauragais en beneden het dal van de Sor.

Onze tip: kies een kristalheldere herfst- of winterochtend, wanneer de autanwind de horizon heeft schoongeveegd, of een late zomermiddag, wanneer het strijklicht elke heuvel aftekent. De besneeuwde Pyreneeën, van hieruit gezien boven de gouden akkers, zijn alleen al de reis waard.

Waar kun je wandelen in Montgey en de naburige heuveldorpen?

Montgey ontdek je het best te voet, zonder sportieve ambities: een slentering door de straatjes van de kerk naar de versterkte poort, daarna een paar stappen over de rustige weggetjes die om de heuvel lopen en het kasteel vanuit verschillende hoeken laten zien. Respecteer daarbij gewoon het particuliere karakter van het landgoed en zijn park.

Voor een mooie halve dag combineren we Montgey graag met zijn hooggelegen buren in de Lauragais:

• Puylaurens, iets verder naar het noordoosten, kijkt vanaf 375 meter hoogte uit over de vlakte, aan de poort van de Montagne Noire. Het is de geboorteplaats van kroniekschrijver Willem van Puylaurens, herbergde van 1660 tot 1685 een vermaarde protestantse academie, en men schrijft er de schoenmaker Guillaume Lavabre het lied La Garisou de Marianno toe, dat in verband wordt gebracht met de naam Marianne, het symbool van de Franse Republiek;
• Saint-Félix-Lauragais, aan de andere kant van de vlakte, met zijn collegiale kerk en kasteel, dat we voorstellen in ons artikel over Saint-Félix-Lauragais;
• Revel, de bastide met haar grote markthal, ideaal om de dag af te sluiten, beschreven in onze gids over Revel.

Veelgestelde vragen

Kun je het kasteel van Montgey bezoeken?
Het is een bewoond particulier bezit. Soms opent het zijn deuren tijdens de Europese Open Monumentendagen; het programma verandert elk jaar, dus informeer bij de plaatselijke toeristenbureaus.

Is Montgey een katharenburcht?
In de dertiende eeuw was het kasteel van de Roqueforts, een familie die verbonden was met het katharisme en het verzet in het zuiden, en de slag van 1211 vond vlakbij plaats. Maar het gebouw dat je nu ziet, dankt het meeste aan de vijftiende, zestiende en zeventiende eeuw.

Hoe ver ligt Montgey van Le Falga?
Minder dan tien kilometer hemelsbreed, in het noordoosten, in het naburige departement Tarn. Een ideaal uitje voor een ochtend of een late middag.

Wanneer zie je de Pyreneeën het best vanuit Montgey?
Bij droog en helder weer, vaak in de herfst en winter, of nadat de autanwind de horizon heeft schoongeblazen.

Verblijven in het Château du Falga om Montgey te ontdekken

Montgey is zo'n plek die je het best ontdekt als je in de buurt logeert en je dag met mooi licht zelf kunt kiezen. Vanuit het kasteel, waar we tot 21 gasten ontvangen, of vanuit de Petite Maison, het hele jaar open voor vier personen, combineer je Montgey, Puylaurens en Revel gemakkelijk met de rest van de Lauragais. Om uw verblijf voor te bereiden kunt u ons altijd schrijven.

Wie meer wil weten, vindt in de beschrijving van het kasteel in de Mérimée-databank van het Franse ministerie van Cultuur en in die van de kerk van Montgey de beschermde onderdelen in detail.

Bronnen: Mérimée-databank (beschrijvingen PA00095608 en PA00095609, Frans ministerie van Cultuur); Wikipedia (artikelen Montgey, Château de Montgey, Château de Burq, Puylaurens, Battle of Montgey); Michel Roquebert, "Les seigneurs de Montgey au XIIIe siècle", Revue du Tarn, 1977, en Pierre Bouyssou, geciteerd door Wikipedia; Banatic (Frans ministerie van Binnenlandse Zaken).